Thuốc Losartan: Công dụng, Liều dùng & Chống chỉ định

Losartan là hoạt chất đầu tiên thuộc nhóm thuốc chẹn thụ thể angiotensin II (ARB) được phê duyệt để điều trị tăng huyết áp. Trong thực hành lâm sàng, Losartan đóng vai trò nền tảng nhờ hiệu quả hạ áp êm dịu, ít gây tác dụng phụ ho khan như nhóm ức chế men chuyển (ACEI). Thuốc thường được biết đến qua biệt dược gốc nổi tiếng Cozaar của hãng Organon/MSD. Hiện nay, Losartan được khuyến cáo rộng rãi trong các hướng dẫn điều trị toàn cầu không chỉ để kiểm soát huyết áp mà còn để bảo vệ cơ quan đích như tim và thận.

Để dễ hình dung, bạn hãy tưởng tượng trong cơ thể có một chất co mạch rất mạnh tên là Angiotensin II. Khi chất này gắn vào các ‘ổ khóa’ (gọi là thụ thể AT1) trên mạch máu, nó sẽ làm mạch máu co thắt lại, khiến huyết áp tăng vọt và tim phải đập mệt mỏi hơn. Losartan hoạt động như một chiếc chìa khóa giả chèn kín vào các ‘ổ khóa’ AT1 này. Vì bị Losartan tranh chỗ, Angiotensin II không thể gắn vào thụ thể được nữa. Kết quả là mạch máu được thư giãn, giãn rộng ra, giúp máu lưu thông trơn tru và huyết áp giảm xuống một cách tự nhiên. Ngoài ra, việc chẹn thụ thể này còn giúp ngăn chặn quá trình xơ hóa cơ tim và bảo vệ màng lọc cầu thận khỏi áp lực lớn.

Sau khi uống, Losartan được hấp thu tốt qua đường tiêu hóa nhưng trải qua quá trình chuyển hóa bước đầu qua gan mạnh mẽ, dẫn đến sinh khả dụng đường uống đạt khoảng 33%. Thuốc đạt nồng độ tối đa trong máu (Tmax) sau khoảng 1 giờ. Tại gan, dưới sự xúc tác của các enzyme CYP2C9 và CYP3A4, Losartan chuyển hóa một phần thành chất chuyển hóa có hoạt tính acid carboxylic (gọi là E-3174). Chất chuyển hóa này có hoạt lực mạnh gấp 10 đến 40 lần so với chính Losartan và có thời gian bán thải dài hơn (khoảng 6 – 9 giờ so với 2 giờ của Losartan), giúp duy trì hiệu quả hạ áp suốt 24 giờ. Cả Losartan và chất chuyển hóa của nó đều liên kết rất mạnh với protein huyết tương (>99%), chủ yếu là albumin. Thuốc được thải trừ qua cả nước tiểu (khoảng 35%) và qua phân nhờ mật (khoảng 58-60%).

Bạn có thể uống Losartan cùng hoặc không cùng thức ăn (uống lúc no hay lúc đói đều được) vì thức ăn không làm ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả của thuốc. Tuy nhiên, để tránh quên thuốc, bạn nên uống vào một khung giờ cố định trong ngày, thường là vào buổi sáng. Đặc biệt lưu ý: Tránh ăn quá nhiều thực phẩm giàu kali (như chuối, cam, các loại rau lá xanh đậm) hoặc dùng muối thay thế chứa kali khi đang dùng Losartan, vì thuốc có xu hướng giữ lại kali trong cơ thể, dễ gây tăng kali máu nguy hiểm. Tránh uống rượu bia vì rượu có thể làm tăng tác dụng hạ huyết áp của thuốc, gây chóng mặt, choáng váng khi thay đổi tư thế.

Losartan thường dung nạp tốt, nhưng cũng có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn (ADR):

• Tác dụng phụ thường gặp: Chóng mặt, đau đầu, mệt mỏi, hạ huyết áp tư thế đứng (cảm giác loạng choạng khi đứng dậy đột ngột), tăng kali máu.
• Tác dụng phụ nghiêm trọng nhưng hiếm gặp: Phù mạch (sưng mặt, môi, lưỡi hoặc cổ họng gây khó thở – cần cấp cứu ngay), suy thận cấp (đặc biệt ở người đã có bệnh thận nền hoặc mất nước).
• Dấu hiệu quá liều: Hạ huyết áp nghiêm trọng (hoa mắt, ngất xỉu), nhịp tim nhanh hoặc chậm bất thường.
• Xử trí: Nếu có triệu chứng nghi ngờ quá liều hoặc phù mạch, cần ngừng thuốc ngay lập tức và đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế gần nhất. Chưa có chất giải độc đặc hiệu, biện pháp điều trị chủ yếu là hỗ trợ, bù dịch bằng đường truyền tĩnh mạch để nâng huyết áp và theo dõi chức năng thận, nồng độ kali máu.

Losartan được chỉ định chính thức trong các trường hợp sau:

• Điều trị tăng huyết áp: Dùng đơn trị liệu hoặc phối hợp với các thuốc hạ áp khác để đưa huyết áp về mức an toàn ở người lớn và trẻ em từ 6 tuổi trở lên.
• Bảo vệ thận ở bệnh nhân đái tháo đường tuýp 2: Giúp làm chậm tiến trình suy thận ở bệnh nhân có tăng huyết áp kèm theo protein niệu (có đạm trong nước tiểu).
• Giảm nguy cơ đột quỵ: Chỉ định cho bệnh nhân bị tăng huyết áp có phì đại thất trái (dày cơ tim).

Liều lượng sử dụng Losartan phải tuân thủ nghiêm ngặt theo chỉ định của bác sĩ. Dưới đây là liều tham khảo phổ biến:

• Người lớn tăng huyết áp: Liều khởi đầu thông thường là 50 mg, uống 1 lần mỗi ngày. Hiệu quả hạ áp tối đa đạt được sau 3 – 6 tuần. Liều có thể tăng lên tối đa 100 mg/ngày (uống 1 lần hoặc chia làm 2 lần).
• Bệnh nhân suy giảm thể tích tuần hoàn (đang dùng thuốc lợi tiểu liều cao): Nên bắt đầu với liều thấp hơn là 25 mg/ngày.
• Người cao tuổi (>75 tuổi) hoặc người suy gan từ nhẹ đến trung bình: Nên cân nhắc khởi đầu với liều 25 mg/ngày.
• Trẻ em (từ 6 tuổi trở lên): Liều dùng tính theo cân nặng, thông thường bắt đầu từ 0.7 mg/kg (tối đa 50 mg/ngày) và điều chỉnh theo đáp ứng huyết áp.
• Xử trí khi quên liều: Hãy uống ngay khi nhớ ra. Nếu thời gian nhớ ra gần với liều tiếp theo, hãy bỏ qua liều đã quên và dùng liều kế tiếp đúng giờ. Tuyệt đối không uống gấp đôi liều để bù.
• Khi nào ngừng thuốc: Không tự ý ngừng thuốc ngay cả khi huyết áp đã ổn định, vì huyết áp sẽ tăng trở lại. Chỉ ngừng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ hoặc khi gặp phản ứng dị ứng nghiêm trọng như phù mạch.

Losartan chủ yếu được bào chế dưới dạng viên nén bao phim dùng đường uống để đảm bảo sự tiện lợi cho người bệnh dùng dài ngày tại nhà. Các dạng hàm lượng phổ biến trên thị trường bao gồm: 25 mg, 50 mg và 100 mg. Ngoài ra, để tăng hiệu quả điều trị và tính tuân thủ, Losartan rất hay được kết hợp sẵn với thuốc lợi tiểu thiazide trong cùng một viên nén (như Losartan 50mg + Hydrochlorothiazide 12.5mg).

Việc phối hợp Losartan với một số chất khác cần hết sức thận trọng để tránh tương tác bất lợi:

• Thuốc bổ sung kali hoặc thuốc lợi tiểu giữ kali (như Spironolactone, Amiloride): Dùng chung làm tăng nguy cơ tăng kali máu nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nhịp tim.
• Thuốc giảm đau kháng viêm không steroid (NSAIDs như Ibuprofen, Meloxicam, Naproxen): Có thể làm giảm hiệu quả hạ áp của Losartan và tăng nguy cơ gây suy thận cấp, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người bị mất nước.
• Các thuốc hạ áp khác hoặc thuốc ức chế men chuyển (ACEI): Phối hợp đồng thời làm tăng nguy cơ hạ huyết áp quá mức, tăng kali máu và suy thận.
• Lithium: Losartan có thể làm tăng nồng độ Lithium trong máu, gây độc tính của Lithium.
• Thảo dược: Nhân sâm, cam thảo có thể làm tăng huyết áp, làm giảm tác dụng của thuốc.

Không sử dụng Losartan trong các trường hợp sau:

• Mẫn cảm hoặc dị ứng với hoạt chất Losartan hoặc bất kỳ thành phần tá dược nào của thuốc.
• Phụ nữ mang thai: Chống chỉ định tuyệt đối trong 3 tháng giữa và 3 tháng cuối thai kỳ vì thuốc có thể gây độc cho thai nhi (suy giảm chức năng thận, chậm phát triển xương sọ, hạ huyết áp thai nhi) và thậm chí gây tử vong cho thai nhi.
• Phụ nữ cho con bú: Chưa rõ thuốc có bài tiết qua sữa mẹ hay không, do đó nên tránh dùng hoặc ngừng cho con bú nếu bắt buộc phải dùng thuốc.
• Phối hợp với thuốc chứa Aliskiren ở bệnh nhân đái tháo đường hoặc suy thận (GFR < 60 mL/phút).
• Thận trọng: Bệnh nhân hẹp động mạch thận hai bên hoặc một bên (ở người chỉ có một thận), bệnh nhân suy gan nặng, hoặc người bị mất nước, mất muối nặng.

1. Dược thư Quốc gia Việt Nam (Bộ Y tế Việt Nam).
2. Hướng dẫn điều trị Tăng huyết áp của Hội Tim mạch học Quốc gia Việt Nam (VNHA).
3. FDA Approved Label for Cozaar (Losartan Potassium).
4. Hướng dẫn điều trị của Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA/ACC).
5. Chuyên luận Losartan trên trang thông tin y khoa Lexicomp và Micromedex.