Thuốc Zopiclone: Công dụng, Liều dùng & Chống chỉ định

Zopiclone là một hoạt chất an thần gây ngủ thế hệ mới, thuộc nhóm cyclopyrrolone (thường được gọi chung là nhóm Z-drugs). Khác với các thuốc ngủ cổ điển nhóm benzodiazepine, zopiclone có cấu trúc hóa học khác biệt nhưng mang lại hiệu quả gây ngủ tương đương và ít gây tác dụng phụ gây quen thuốc hơn nếu dùng ngắn ngày. Biệt dược nổi tiếng nhất của hoạt chất này là Imovane. Trong y học hiện đại, zopiclone đóng vai trò quan trọng trong điều trị ngắn hạn các tình trạng mất ngủ nặng, mất ngủ thoáng qua hoặc mạn tính gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống của người bệnh.

Zopiclone hoạt động bằng cách gắn kết chọn lọc trên các receptor GABA-A (axit gamma-aminobutyric) trong hệ thần kinh trung ương. Hãy tưởng tượng bộ não của chúng ta giống như một chiếc xe đang chạy nhanh, và GABA chính là chiếc phanh tự nhiên giúp xe chậm lại và nghỉ ngơi. Zopiclone đóng vai trò như một chất hỗ trợ giúp chiếc phanh này hoạt động mạnh mẽ hơn, làm tăng tác dụng ức chế thần kinh của GABA. Kết quả là cơ thể được thư giãn, giảm bớt lo âu và dễ dàng chìm vào giấc ngủ sâu. Nhờ tính chọn lọc cao, zopiclone chủ yếu tập trung vào việc gây ngủ, ít làm thay đổi cấu trúc giấc ngủ tự nhiên (ít ảnh hưởng đến giai đoạn giấc ngủ REM) so với các thuốc thế hệ cũ.

Sau khi uống, zopiclone được hấp thu rất nhanh qua đường tiêu hóa và đạt nồng độ tối đa trong máu (Tmax) chỉ sau khoảng 1,5 đến 2 giờ. Thuốc có sinh khả dụng khá cao, đạt khoảng 75% đến 80%. Khi vào máu, zopiclone phân bố rộng rãi khắp cơ thể và có thể đi qua hàng rào máu não dễ dàng để phát huy tác dụng. Tỷ lệ liên kết với protein huyết tương ở mức trung bình thấp, khoảng 45%, giúp giảm thiểu nguy cơ tương tác thuốc do tranh chấp liên kết. Zopiclone được chuyển hóa mạnh mẽ tại gan thông qua hệ thống enzyme CYP3A4 và CYP2C8 tạo thành các chất chuyển hóa không có hoạt tính hoặc hoạt tính rất yếu. Cuối cùng, thuốc được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu (khoảng 80%) và một phần qua phân. Thời gian bán thải (T1/2) của zopiclone ở người trưởng thành khỏe mạnh là khoảng 5 giờ, nhưng có thể kéo dài hơn ở người cao tuổi hoặc người bị suy giảm chức năng gan.

Bạn có thể uống zopiclone cùng hoặc không cùng thức ăn. Tuy nhiên, để thuốc phát huy tác dụng nhanh nhất, bạn nên uống thuốc lúc bụng đói hoặc ngay trước khi đi ngủ. Việc dùng thuốc sau một bữa ăn nhiều chất béo có thể làm chậm quá trình hấp thu, khiến thuốc mất nhiều thời gian hơn để phát huy tác dụng gây ngủ. Đặc biệt, bạn tuyệt đối không được uống rượu bia hoặc sử dụng các loại đồ uống có cồn trong suốt thời gian điều trị bằng zopiclone, vì cồn sẽ làm tăng mạnh tác dụng ức chế thần kinh trung ương, dễ dẫn đến ngủ quá sâu, suy hô hấp nguy hiểm. Ngoài ra, tránh dùng chung với nước bưởi chùm vì loại quả này có thể làm tăng nồng độ thuốc trong máu, dễ gây ngộ độc.

Mặc dù an toàn hơn thế hệ cũ, zopiclone vẫn có thể gây ra một số tác dụng không mong muốn. Tác dụng phụ thường gặp nhất là cảm giác đắng miệng hoặc có vị kim loại trong miệng sau khi thức dậy, buồn ngủ nhẹ vào ban ngày, khô miệng và đau đầu. Tác dụng phụ nghiêm trọng bao gồm phản ứng dị ứng nặng, ảo giác, trầm cảm trầm trọng hơn, hoặc các hành vi bất thường trong giấc ngủ (như mộng du, tự nấu ăn, lái xe hoặc gọi điện thoại khi chưa tỉnh táo hoàn toàn mà không nhớ gì sau đó). Dấu hiệu quá liều thường là ngủ sâu không thể đánh thức, suy giảm phản xạ, lơ mơ, hạ huyết áp và suy hô hấp. Xử trí ban đầu: Nếu phát hiện người bệnh uống quá liều và có dấu hiệu hôn mê, cần đưa ngay đến bệnh viện cấp cứu gần nhất. Chất giải độc đặc hiệu được sử dụng trong môi trường y khoa là Flumazenil.

Zopiclone được chỉ định điều trị ngắn hạn (thường từ vài ngày đến tối đa 4 tuần) cho các trường hợp mất ngủ ở người lớn bao gồm: mất ngủ thoáng qua, mất ngủ tạm thời, mất ngủ mạn tính, người gặp khó khăn khi bắt đầu giấc ngủ (khó ngủ), hay bị thức giấc giữa đêm hoặc thức dậy quá sớm. Mục tiêu điều trị là nhanh chóng thiết lập lại chu kỳ giấc ngủ bình thường, giúp người bệnh hồi phục sức khỏe tinh thần và thể chất, tránh tình trạng suy nhược do thiếu ngủ kéo dài. Thuốc chỉ nên dùng khi tình trạng mất ngủ đã ở mức độ nghiêm trọng, gây ảnh hưởng nặng nề đến sinh hoạt và công việc hàng ngày.

Liều dùng cần được cá nhân hóa và luôn bắt đầu bằng liều thấp nhất có hiệu quả. Liều thông thường cho người lớn dưới 65 tuổi: 7,5 mg uống 1 lần duy nhất ngay trước khi đi ngủ. Liều cho người cao tuổi, người suy gan hoặc suy thận: Nên bắt đầu với liều thấp 3,75 mg mỗi ngày để tránh nguy cơ tích lũy thuốc gây té ngã hoặc lú lẫn vào hôm sau, chỉ tăng lên 7,5 mg nếu thực sự cần thiết và có chỉ định của bác sĩ. Thời gian điều trị: Khuyến cáo không dùng quá 4 tuần liên tục (bao gồm cả giai đoạn giảm liều trước khi ngừng hẳn) để hạn chế nguy cơ lờn thuốc và lệ thuộc thuốc. Nếu quên uống một liều và đã quá nửa đêm, bạn nên bỏ qua liều đó và ngủ tự nhiên, tuyệt đối không uống bù gấp đôi liều vào đêm hôm sau.

Zopiclone chủ yếu được bào chế dưới dạng viên nén bao phim dùng đường uống, với hai hàm lượng phổ biến nhất trên thị trường là 3,75 mg (thích hợp cho người già, người suy gan thận hoặc khi bắt đầu giảm liều) và 7,5 mg (liều tiêu chuẩn cho người trưởng thành). Ưu điểm của dạng viên nén là dễ chia liều, tiện lợi khi bảo quản và sử dụng tại nhà. Nhược điểm là tác dụng phụ gây vị đắng kim loại khó chịu ở cổ họng sau khi nuốt thuốc.

Zopiclone có thể tương tác mạnh với nhiều nhóm thuốc khác nhau. Tương tác chống chỉ định hoặc cần tránh: Tránh phối hợp với các thuốc ức chế thần kinh trung ương khác như thuốc giảm đau nhóm opioid (gây nguy cơ suy hô hấp, hôn mê tử vong), thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng histamin thế hệ cũ gây buồn ngủ, hoặc các thuốc an thần khác vì sẽ làm tăng độc tính gây ngủ quá mức. Tương tác qua enzyme gan CYP3A4: Các thuốc ức chế mạnh CYP3A4 (như ketoconazole, erythromycin, ritonavir) sẽ làm chậm quá trình thải trừ zopiclone, tăng nguy cơ ngộ độc. Ngược lại, các chất cảm ứng CYP3A4 (như rifampicin, phenobarbital, carbamazepine) sẽ làm giảm nồng độ và giảm hiệu quả điều trị của zopiclone.

Zopiclone chống chỉ định tuyệt đối trong các trường hợp sau: người bị dị ứng hoặc mẫn cảm với zopiclone; người mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ; người bị suy hô hấp nặng; người bị nhược cơ nặng; người suy gan nặng. Thận trọng đặc biệt: Không khuyến cáo dùng cho trẻ em và trẻ vị thành niên dưới 18 tuổi do chưa có đầy đủ dữ liệu an toàn. Phụ nữ mang thai và cho con bú cần tránh sử dụng trừ khi có chỉ định bắt buộc từ bác sĩ và đã cân nhắc kỹ lợi ích vượt trội nguy cơ. Người có tiền sử lạm dụng rượu, chất kích thích hoặc ma túy cần cực kỳ thận trọng vì nhóm đối tượng này có nguy cơ cao bị lệ thuộc vào thuốc.

• Dược thư Quốc gia Việt Nam 2022.
• Hướng dẫn điều trị mất ngủ của Hội Y học giấc ngủ Mỹ (AASM).
• Thông tin nhãn thuốc được phê duyệt bởi EMA (Cơ quan Quản lý Dược phẩm Châu Âu).
• Cơ sở dữ liệu thư viện y khoa quốc gia Mỹ (PubMed).